Kahvenin Tarihi Yolculuğundan Bağımlılık Yolculuğuna Kısa Bir Bakış


Kahvenin Tarihi Yolculuğundan Bağımlılık Yolculuğuna Kısa Bir Bakış
21-05-2021

Kahve Nereden  Geldi, Nereye Gidiyor?

Kahvenin Tarihi Yolculuğundan Bağımlılık Yolculuğuna Kısa Bir Bakış

 

Latince adı coffea arabica olan kahve rubiacceae familyasına bağlı 7-8 m. boyunda bir bitkinin tanelerine  verilen isimdir (International Journal of History, Asoğlu, 2021).  Kahve, merkezi sinir sistemi üzerindeki uyarıcı etkileri, tadı ve aroması nedeniyle dünya çapında en popüler ve en çok tüketilen içeceklerden biridir. Kahve, 800'den fazla uçucu bileşiğin karmaşık bir karışımı iken, kafein ve klorojenik asitler en yaygın bileşiklerdir (Nieber, 2017).

 

15. yüzyıldan başlayan, günlük hayatın ve dünyanın vazgeçilmez bir parçası olan ve toplumun tüm kesimleri tarafından yüksek düzeyde tüketilen bir içecek türü olan kahve, hem ticari olarak, hem de sosyal yaşam açısından önemli bir yere sahiptir (Özdestan, 2014). Pek çok kültür için, farklı anlamlar ifade eden kahve, son yıllarda başlıca tüketim unsurlarından biri haline gelmiştir. Türkiye’de kahve tüketimi bireylerin cinsiyet, yaş, meslek, gelir düzeyi ve alışkanlıkları gibi bazı değişkenlere göre farklılık göstermekle birlikte, 2016 yılı itibariyle yıllık kahve tüketimi yaklaşık 45 bin ton olup, kişi başına ortalama kahve tüketimi 920 gramdır (www.ico.org). Bu miktar, yıllık yaklaşık 6,5 milyar fincan, günlük ise 17,7 milyon fincan kahve tüketimine denk gelmektedir (Tuvay, 2017).

 

Kahvenin tarihçesine gelecek olursak;

Latince adı coffea arabica olan kahvenin isim kökeni Güneybatı Etiyopya’nın Kaffa şehriyle ilgisi dolayısıyla da “kaffa”dan türeyen kahve kimi kaynaklarca Arapça’da şarap anlamında kullanılan kahva ismi zamanla kahveye dönüşmüştür.  Günümüzde ise anavatan yine Etiyopya ve Kenya’nın bulunduğu coğrafya olarak karşımıza çıkmaktadır. Bazı tarih kaynaklarında da Etiyopyalılar Arabistan’ı işgal ettiklerinde kahve bitkisini Arabistan’a taşıdıkları ve Yemen’in dağlık bölgelerine diktikleri rivayet edilmektedir (Gürsoy, 2014). İlerleyen dönemlerde Avrupa’da ise 17. Yüzyılın ilk yarısında kahve asıl olarak Venedik ve Marsilya’da kahve içilmekteydi ancak ticareti yapılmamaktaydı.

1645’te Venedik’te ardından Oxford’da, Londra’da ve Paris’te kahvehaneler açılmış ancak 1683’te Osmanlı ordusunun Viyana kuşatmasın sonrası uğradığı bozgunun ardından yaygınlaşmıştır kahve tüketimi. 17. ve 18. Yüzyılda bütün Avrupa’da kahve lüks maddeler arasında anılmıştır (Gürsoy, 2014).

Gelelim kahve ve bağımlılık arasındaki ilişkiye, Coffea Arabica’nın içinde bolca bağımlılık yapıcı madde olan trimethylxanthine  yani kafein bulunmaktadır. Çay yaprakları, kahve ve kakao çekirdekleri ve kola tohumları C8H1ON4O2’nin (kafeinin) başlıca kaynaklarındandır. Kafein uyarıcı olarak kullanılan kokusuz ve acı bir tattadır esasında. Kafein denilince akla en çok çay, kahve, çikolata gelse de bazı ağrı kesicilerde, diyet haplarında ve reçeteli ilaçlarda da kafein bulunmaktadır esasında. Bu nedenle tükettiğimiz her şeyin sıvı olur, katı olur, ilaç olur hangi madde olursa olsun paket içeriğini okumak ve bilinçlenmek sadece kafein tüketimi için değil vücudumuza aldığımız maddeleri ve onların etkilerini bilebilmek için elzemdir.

 

 

 

Gelin yiyecek, içecek ve ilaçların içindeki kafein miktarlarını inceleyelim:

 

 

Peki kafeinin etkileri nedir?

 

Kafeinin başlıca etkisi uyarıcı olmasıdır, bu uyarıcılık da beyne giden kan damarlarını daraltması böylelikle beynin savunma tepkisi olarak uyanık ve aktif kalmasını sağlamaktır. Bunların yanı sıra kafein adrenalin salınımını ve dopamin depolarını harekete geçirerek bizlere kısa süreli mutluluk ve keyif vermektedir.

Kafeinin etkileri kişiden kişiye göre değişmekle beraber bir kişide huzursuzluk, sinirlilik, yapan miktar başka birinde enerji artışına neden olabilir. Bu noktada alınan kafein miktarı da önemlidir (Ögel, 2020).

 

Kafein sinir sistemini uyaran bir kimyasaldır, kana mideden karışır ve etkileri 15 dakikada hissedilmeye başlar. Kısa dönemde enerji seviyemizi arttırır, uyanık ve dinç hissettirir. Kısa dönemde fayda sağlıyormuş gibi gözükse de uzun dönemde yüksek tansiyona sebebiyet verebilmektedir. Buna ek olarak yine uzun dönem etkilerinde panik atak ve anksiyete problemlerinin belirtileri kafein kullanımıyla daha da artmaktadır (Ögel, 2020).

 

Kafeinin bağımlılıkla ilişkisi:

 

Kafein psikoaktif maddeler başlığı altında anılmaktadır. Böylelikle kafein fiziksel ve psikolojik bağımlılığa da yol açmaktadır. Günde 700 ml/gr ve üzeri kafein tüketiminin tolerans* üzerinde önemli etkileri vardır. Kafeine toleransı gelişmiş bireyler günlük 200-300 ml/gr normal miktarlarda kafein aldıklarında kafeinin etkilerini deneyimleyememekte ancak yüksek dozlarda aldıklarında o etkileri deneyimleyebilmektelerdir (Ögel, 2020).

 

Aynı zamanda yüksek dozlu kafein tüketimi bırakılınca baş ağrısı, yorgunluk, halsizlik, uykusuzluk/uykulu olma hali, konsantrasyon eksikliği, huzursuzluk, depresyon, sinirlilik bilişsel yetilerde yavaşlama gibi yoksunluk belirtileri gözlenmektedir (Ögel, 2020).

 

Kafeine karşı duyarlılık; tüketim sıklığı, düzenli olarak alınan miktar, vücut ağırlığı ve fiziksel koşullar gibi pek çok etmene bağlıdır. Pek çok çalışmada, yetişkinler için güvenli olarak tüketilebilecek kafein miktarının günde 300 mg (yaklaşık 3-4 fincan kahve ya da 5-6 büyük bardak çay) olduğu belirtilmiştir (STED).

  

Kaynakça:

·      Deniz Gürsoy’un Gastronomi Tarihi – Oğlak Yayıncılık – sf. 77-80;148-150

·      Nieber, K. (2017). The impact of coffee on health. Planta medica83(16), 1256-1263.

·      http://dspace.marmara.edu.tr/bitstream/handle/11424/175717/001520815006.pdf?sequence=3

·      ASOĞLU, İ. (2021). OSMANLI URFASI'NDA KAHVE, KAHVEHANELER ve MÜDÂVİMLERİ. History Studies (13094688)13(1).

·      Özdestan, Ö. (2014). Evaluation of Bioactive Amine and Mineral Levels in Turkish Coffee. Food Research International, 61, 167-175.

·      Kültegin Ögel - Bağımlılık ve Tedavisi Temel Kitabı, 2020 (3. Basım)

·      Tuvay, B. (2017). Sokak Kahvecisi Franchise Veriyor. http://www.ekonomist.com.tr/ burcu-tuvay/sokakkahvecisi-franchise-veriyor.html. (Erişim Tarihi: 11.05.2017).

·      International Coffee Organization (ICO), http://www.ico.org/tradestatistics. asp?section= Statistics.

·      https://www.ttb.org.tr.

 

 

Yazı içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Yazıyı Paylaş